Giriş
Dünya üzerindeki en ahlaklı insan bile egoist ve açgözlü birer psikopata dönüşebilir. Bu sarsıntının gerçekleşmesi için küçük manipülatif yönlendirmeler bile yeterlidir. William Shakespeare’in Macbeth adlı eseri tam olarak bu konuyu ele alıyor. Tragedya, vatansever bir savaşçının toplumu kaosa sürükleyen ana figüre dönüşümünü ele alıyor. Bu temayı işlerken de özellikle doğaüstü unsurlardan yararlanıyor.
1.Perde 1. Sahne
Tragedyanın ilk sahnesinde üç tane cadı figürü bize tanıtılıyor. Kırdaki ıssız bir yerde buluşuyorlar. Bu sahnede bir dahaki buluşmalarının fundalıkta olacağına ve orada Macbeth’i göreceklerini söylüyorlar. Bu sahne, cadılardan birine ait olan şu meşhur replikle bitiyor:
İyi demek kötü demek, kötü demek iyi demek;
Sisli puslu havalarda kanatlanıp uçmak gerek.
Bu sahne, oyunun ilk sayfalarını kapsar. Buna rağmen hakkında geniş çaplı yorumlar yapılabilir. Bahsedilen cadı figürleri, -eserin ileri kısımlarında daha net anlaşılacağı üzere- toplumdan soyutlanmış bireyleri temsil eder. Bu tip figürlerin görüntülerinin ve yaşam biçimleri, sıradan insanlardan farklıdır. Bu sebepten dolayı onlar, toplumun birer parçası olarak kabul görmemişlerdir. Akabinde büyük kitlelerden uzak durmuşlardır. Kendi kabuklarına çekilmişlerdir.
Cadıların buluşacakları yer de bu yorumu birçok yönden güçlendirir. Bir araya gelecekleri yer fundalıktır. Fundalıkta boyu kısa bitkiler bulunur. Demek ki cadılar ilgili bitkiler yardımıyla kendilerini toplumdan gizlemeye çalışır. Fakat başarılı olamazlar çünkü bitkilerin boyları kısadır. Bu da onları görünür kılar. Buna ilaveten halen kitlelerden bütünüyle uzaklaşmamışlardır. Sonuçta fundalık, herkese açık bir mekandır. İsteyenler oraya serbestçe girip çıkabilir.
Yukarıdaki replik aslında trajedinin seyrine dair sinyaller verir. Doğada bulunan her kötülüğün bir iyilik potansiyeli barındırdığı vurgulanır. Benzer bir durum iyilik için de mevcuttur. Bu da Macbeth’in kişilik değişimine dair ipucu vermektedir. Hemen altındaki ikinci satır ise okuyucuyu oyunun atmosferine sokmaktadır. Havanın sisli ve puslu olarak betimlenmesi, ülkenin o sırada bulunduğu durumu anlatır. Çünkü trajedinin geçtiği İskoçya, bu esnada Norveç ile savaşır. Dolayısıyla ülkenin geleceği sislidir. Kanatlanıp uçma ifadesi de cadıların bu atmosferi kötü niyetle kullanıp eyleme geçeceğini belirtir. Yazdığım ifadeler aslında eserin devamına dair sinyallerdir. Metin ilerledikçe daha iyi anlaşılacaklardır.
1.Perde 3. Sahne
Birinci perde üçüncü sahnede ana karakter Macbeth tanıtılır. Cesur ve vatansever bir kişilik olduğu metinden anlaşılır. O ve arkadaşı Banquo fundalıktan geçiyorlardır. Karşılarına aniden bahsedilen üç cadı çıkar. Macbeth’e ileride Cawdor beyi olacağını iletirler. Bununla da kalmazlar, kral mevkisinde bulunacağını da aktarırlar. Banquo’nun soyundan kişilerin de gelecekte kral olabileceğini ima ederler. Macbeth ve Banquo, bu kehanetlere ilk başta alay ile karşılık verirler. Kısa bir süre ardından cadılar kaybolur. Ross ilk defa burada tanıtılır. Kendisi kralın Macbeth’i çağırdığını iletir. Akabinde onun Cawdor beyi yapıldığını da aktarır. Şoka uğrar çünkü az önceki cadılar da buna yönelik bir kehanette bulunmuşlardır.
Bu sahne, Macbeth’in içerisindeki kötülük tohumlarını atan sahnedir. Cawdor beyi olmasıyla cadıların söylemlerinin doğru olabileceğini düşünür. Bu nedenle kral olma fikri artık onun zihninde yer etmiştir. Bu kısımda dikkat edilmesi gereken husus şudur: Macbeth, Cawdor beyi olmasından önce kral olabileceğini aklından bile geçirmemiştir. Cadıların kehanetinin bir kısmı Ross aracılığıyla teyit edilmiştir. Yoksa cadılar kehanetlerinde bulunduklarında Macbeth, bununla alay etmiştir. Ayrıca yönetim hakkının babadan oğula geçtiği İskoçya’da bu rütbede bulunması olanaksızdır. Kralın soyundan gelmemektedir. Yani bu noktada ülkeyi yönetme yetkisi onun kaderinde yoktur. Ross, Cawdor beyi olduğunu ona iletene dek. Bu haberden sonra kaderi ciddi anlamda şekillenmeye başlayacaktır.
Kapanış
Macbeth’in kötü niyetli düşünceleri henüz başlamıştır. Cadıların onun üzerinde uyguladığı manipülasyon, onun kişilik değişiminin ilk adımıdır. Tragedya, yanlış yönlendirmenin bireyde sebep olabileceği muhtemel köklü değişiklikleri göstermektedir. Elbette ki birey bazında başlayan değişim, topluma da yansır. Kısacası, bilinçli manipülasyon bireyin ahlakını adım adım çökertir. Onu bambaşka birine dönüştürür.
Kaynakça
Shakespeare, William, Macbeth, 1623.